Đổi vật tư khi đang xây nhà: Cách tính bù trừ chi phí và tránh trả tiền hai lần

Đang thi công, chủ nhà có thể muốn đổi gạch ốp, loại cửa, hệ đèn hoặc thiết bị vệ sinh vì tìm được mẫu phù hợp hơn. Nếu chỉ lấy giá vật liệu mới trừ giá vật liệu cũ, rất dễ bỏ sót khoản đã đặt cọc, công tháo vật tư cũ và phần đã thanh toán cho nhà thầu.

Bài này hướng dẫn một cách lập bảng bù trừ minh bạch cho hợp đồng nhà ở riêng lẻ. Phương pháp quản lý chi phí trong Thông tư 36/2026/TT-BXD có phạm vi điều chỉnh cụ thể, không mặc nhiên áp dụng y nguyên mọi hợp đồng nhà dân; việc thanh toán vẫn cần căn cứ điều khoản hai bên ký và pháp luật liên quan.

Mọi thay đổi vật tư nên có phiếu đề xuất, đo khối lượng, giá cũ được loại trừ, giá mới được cộng, công phát sinh và chữ ký xác nhận trước khi làm.

1. Khóa mã vật tư gốc và trạng thái thi công

Để xác định có phát sinh hay không, trước tiên phải biết vật tư cũ trong hợp đồng là sản phẩm nào, số lượng bao nhiêu, đã mua về công trường hay đã lắp. Cùng một thay đổi mẫu gạch có thể rất rẻ khi chưa đặt hàng nhưng tốn nhiều tiền khi sàn đã được lát.

Chủ nhà cần lấy phụ lục vật tư cũ, bảng giá, biên bản nghiệm thu và phiếu giao hàng liên quan. Nếu hợp đồng chỉ ghi 'gạch đẹp' không mã hoặc khoảng giá mơ hồ, hai bên phải thống nhất lại cơ sở so sánh bằng văn bản trước khi quy đổi.

  • Ghi rõ mã sản phẩm, số lượng và đơn giá vật tư cũ.
  • Xác định đã đặt, đã giao hoặc đã thi công đến đâu.
  • Lưu hợp đồng, đơn đặt hàng và hiện trạng ảnh trước khi đổi.

2. Tính phần việc cũ cần loại trừ khỏi hợp đồng

Khoản giảm giá không luôn bằng toàn bộ giá một hạng mục vì có thể đã phát sinh công chuẩn bị, vận chuyển hoặc phần đã được nghiệm thu. Cần xem điều khoản giá và mức khối lượng không thực hiện, tránh trừ sai hoặc thanh toán lần nữa cho phần không còn thi công.

Ví dụ chuyển một vùng từ gạch sang sàn gỗ, cần tách giá gạch, keo, công lát và nẹp chưa làm. Nếu nền đã xử lý rồi và vẫn dùng cho phương án mới, khoản nền đó không nên bị trừ rồi cộng lại không có lý do.

  • Liệt kê khối lượng và công việc cũ dừng thực hiện.
  • Xác nhận phần nào đã hoàn thành và phần nào được trừ.
  • Lưu bảng giảm trừ có đơn vị tính nhất quán.

3. Bóc đầy đủ cấu hình vật tư mới và hạng mục phụ

Vật tư mới có thể làm thay đổi chiều dày, quy cách nền, điện nguồn hoặc phụ kiện. Đổi cửa gỗ sang cửa nhôm kính không chỉ khác tiền cánh, mà còn khuôn, nẹp, khóa và xử lý kích thước ô chờ. Đổi điều hòa có thể kéo theo đường ống hoặc tủ điện.

Bảng tăng giá phải liệt kê khối lượng mới, đơn giá, công lắp, phụ kiện, hoàn thiện lại và nghiệm thu. Không nên ký một dòng tiền phát sinh 'đổi vật liệu' khi không biết phần nào thay đổi, phần nào giữ nguyên hoặc trách nhiệm bảo hành ra sao.

  • Đo vật tư mới trên cùng mặt bằng và phạm vi sử dụng.
  • Ghi phụ kiện, công và thay đổi kỹ thuật kèm theo.
  • Lưu bảng đơn giá tăng với mã sản phẩm có thể kiểm chứng.

4. Phân biệt hàng đã đặt với chi phí thực sự không thu hồi

Vật tư cũ đã giao có thể đổi trả, sử dụng ở phòng khác hoặc bán lại, nhưng cũng có trường hợp đã cắt theo kích thước riêng nên không thể hoàn trả. Chủ nhà cần kiểm tra chứng từ và điều kiện đơn hàng để xác định khoản tổn thất thực.

Không mặc định toàn bộ giá hàng cũ trở thành chi phí mất đi; cũng không bỏ qua phí vận chuyển đổi trả hoặc công dọn nếu thật sự phát sinh. Cần có bảng quyết toán riêng cho hàng đã mua và tài sản được giữ lại sau thay đổi.

  • Kiểm tra hóa đơn, hợp đồng mua và tình trạng vật tư cũ.
  • Tính khoản hoàn trả, tái sử dụng hoặc không thu hồi được.
  • Lưu biên bản chuyển giao vật tư còn lại và trách nhiệm phí.

5. Đánh giá tiến độ và ảnh hưởng các đội thi công khác

Một loại vật tư nhập chậm có thể khiến thợ sơn, điện hoặc lắp nội thất phải quay lại và phát sinh công bảo vệ. Sự thay đổi cốt sàn hay vị trí thiết bị cũng có thể làm sửa bản vẽ, thậm chí liên quan an toàn kết cấu nếu đổi phần chịu lực.

Trước khi chấp thuận, người phụ trách thiết kế và thi công cần đánh giá tác động kỹ thuật, số ngày chờ, khả năng phát sinh và biện pháp giảm ảnh hưởng. Đừng vội ký hợp đồng mua vật tư mới khi chưa có xác nhận phù hợp về kích thước và tiến độ.

  • Rà soát bản vẽ phải cập nhật và tổ đội bị ảnh hưởng.
  • Tính công tháo sửa, vận chuyển và chờ có căn cứ.
  • Lưu xác nhận tiến độ mới, điểm nghiệm thu thay đổi.

6. Ký phụ lục bù trừ trước khi thanh toán

Bảng cuối nên thể hiện tổng giảm trừ hạng mục cũ, tổng tăng thêm của vật tư mới, chi phí đổi trả hoặc tháo sửa được chấp thuận và chênh lệch thực tế. Mỗi bên cần hiểu khoản nào đã thanh toán ở giai đoạn trước để tránh trả tiền hai lần.

Nếu chất lượng vật tư mới chưa được xác nhận, nên giữ phần phê duyệt cuối đến khi có mẫu và hồ sơ phù hợp. Khi nghiệm thu, so đúng mã sản phẩm mới, khối lượng, phụ kiện và giấy bảo hành đã ký trong phụ lục.

  • Lập công thức bù trừ rõ ràng theo từng hạng mục.
  • Hai bên ký khối lượng, giá và tiến độ trước thực hiện.
  • Lưu phụ lục, phiếu giao hàng và biên bản nghiệm thu.

Ví dụ bù trừ khi đổi gạch hoàn thiện

Số liệu chỉ là giả định minh họa, không phải báo giá KTHL.

  • Giả định 40 m² gạch cũ chưa thi công, giá trọn hạng mục cũ 350.000 đồng/m²; gạch mới trọn hạng mục 480.000 đồng/m².
  • Giả định thêm khoản đổi vận chuyển được hai bên chấp thuận là 1.000.000 đồng, không có vật tư cũ đã đặt hay công tháo.
  • Đây là phép tính minh họa, không phải báo giá vật tư tại Hòa Lạc hoặc điều khoản mặc định cho mọi hợp đồng.
Hạng mụcCách tínhKết quả
Giá hạng mục cũ được giảm40 × 350.00014.000.000 đồng
Giá hạng mục mới tăng vào40 × 480.00019.200.000 đồng
Chênh hai hạng mục19.200.000 - 14.000.0005.200.000 đồng
Chi phí giao nhận được chấp thuậnGiả định trong phụ lục1.000.000 đồng
Phát sinh ròng minh họa5.200.000 + 1.000.0006.200.000 đồng
Thanh toán thựcPhát sinh ròng - phần đã tạm ứng/đối trừTheo sổ thanh toán

Ví dụ chưa có hàng đặt, tháo dỡ hay lỗi kỹ thuật. Trường hợp thực phải kiểm tra chứng từ và hợp đồng.

Câu hỏi thường gặp

Đổi gạch khi nhà thầu chưa mua có phải bù phí không?

Phụ thuộc chênh vật tư và công, điều khoản hợp đồng và thời điểm đổi; cần lập bảng bù trừ có xác nhận.

Phải tính phát sinh theo đơn giá mới hay chỉ phần chênh?

Cần giảm phần cũ không thực hiện và cộng phần mới, cùng công hợp lý được chấp thuận, tránh thanh toán đôi.

Nếu vật tư cũ đã mua nhưng chưa lắp thì xử lý thế nào?

Kiểm tra khả năng đổi, trả, tái sử dụng và chứng từ; ghi trách nhiệm tài chính từng bên bằng văn bản.

Đổi vật tư có cần người thiết kế duyệt không?

Những thay đổi ảnh hưởng kết cấu, kỹ thuật, an toàn, cao độ hoặc thiết kế cần được người có chuyên môn đánh giá trước thi công.

Nguồn tham khảo

  1. Thông tư 36/2026/TT-BXD – Phương pháp xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng (đối chiếu phạm vi áp dụng)
  2. TCVN 13967:2024 – Nhà ở riêng lẻ: Yêu cầu chung về thiết kế
  3. TCVN 9377-1:2012 – Công tác lát và láng: Thi công và nghiệm thu

Đọc tiếp theo tình huống

Xem tất cả 93 bài hướng dẫn chi phí xây nhà